У кастрычніку ў Беларусі пройдзе чарговы перапіс насельніцтва. Гісторыя яго ўзнікнення мае вельмі глыбокія карэнні. Яшчэ ў старажытнасці перапіс праводзіўся ў Егіпце, Рыме, Грэцыі, Месапатаміі, Кітаі.

На тэрыторыі Беларусі падыход дзяржавы да ўліку насельніцтва заўсёды быў пільным. Прыкладам гэтага можа лічыцца «Інвентар Дубровенскага графства» за 1738 год, дзе ўказаны агульны пералік (генеральны кампут) местаў (гарадоў), вёсак, засценкаў, валок, крамаў, моргаў і поўнага даходу графства, якое належыла ўдаве Юрыя Сапегі Фядоры. У ім значацца два месцы (Дуброўна і Ляды), 15 вёсак, 55 засценкаў, 5 абрубаў, 3 займішчы. Упамінаюцца тут і вёска Барздоўка Аршанскага раёна, якая належыла пану Бародзічу, а таксама Браздзетчына, Макараўка і Есіпава.

Першым у Расіі з ініціятывай аб неабходнасці правядзення перапісу насельніцтва выступіў у 1857 годзе выдатны географ і статыстык П. Сямёнаў-Цян-Шанскі. Але яго праект быў прыняты Дзяржаўным саветам толькі 5 чэрвеня 1895 года. Першы такі перапіс быў прызначаны на 28 студзеня (з 10 па 11 лютага па новаму стылю) 1897 года.

Па ўсёй Расійскай імперыі былі створаны перапісныя камісіі. Да ўдзелу ў перапісу прыцягваліся настаўнікі, святары, урачы, валасныя старшыны, пісары і іншыя адукаваныя грамадзяне. Згодна з палажэннем, на кожнага перапісчыка прыпадала каля 150 кватэр у гарадах і 400 гаспадарак у вёсках.

Вясной 1896 года быў зроблены перапіс усіх населеных пунктаў імперыі. Вёска Барздоўка адносілася да перапіснога ўчастка №8 лічыльнага ўчастка 2-га паліцэйскага стану Горацкага павета. Сюды ж уваходзілі і вёскі Пугляі, Кушэўка, Есіпава-Мужыч’ё, Макараўка, Чурылава, Засценкі Загарэльскія, Бабічы. Самай вялікай з іх была Барздоўка – 311 чалавек, самай маленькай – Бабічы – 90.

У звесткі аб населеных пунктах уключалася 12 пытанняў, такіх, як назва места, якога рода гэта пасяленне (вёска, сяло, хутар і г. д.), пры якой транспартнай магістралі знаходзіцца, пры якой вадзе (ці прыдатнай для піцця?), колькі забудоў і якіх і г. д.

Праграма першага дасканалага перапісу ўключала 14 прыкмет жыхароў. Акрамя прозвішча і ўзросту, адзначаліся адносіны да галавы гаспадаркі (жонка, сын і г. д.), веравызнанне, родная мова, пасада ці служба з вылучэннем галоўных і дадатковых заняткаў, а таксама адносіны да ваеннай службы. Асобна рабіліся адзнакі аб фізічных недахопах. На 58-м лічыльным участку пазначаны народнае вучылішча ў Пугляях, валасное праўленне і сядзіба сельскага фельчара, а таксама піцейная ўстанова, уладніцкія сядзібы ў Каменцы і Чурылаве, лясная сядзіба Есіпава-Мужыч’ё.

Па стану на 10 лютага 1897 года насельніцтва тэрыторыі сённяшняй Беларусі складала 6 мільёнаў 495 тысяч чалавек, з іх 5 мільёнаў 845 тысяч (90%) пражывалі ў сельскай мясцовасці. Беларускую мову як родную назвалі 82,5% жыхароў Магілёўскай губерніі, у якую ўваходзіла ў той час і Аршаншчына.

Перапіс 1897 года – самая дакладная крыніца аб колькасці і складзе насельніцтва дарэвалюцыйнага часу.

Яшчэ адзін вельмі цікавы перапіс праводзіўся ў Расійскай імперыі ў пачатку ХХ стагоддзя. Гэта быў «Усерасійскі сельскагаспадарчы перапіс 1916 года. Магілёўская губернія. Вынікі папярэдняга падліку насельніцтва, жывёлы і пасеваў». Вось некаторыя вытрымкі з яго. Колькасць насельніцтва Пугляеўскай воласці: мужчыны – 3335, жанчыны – 4387. Жывёла: коні – 2274 галавы, буйная рагатая жывёла – 2578, дробная жывёла – 2524 галавы.

А вось што сеялі ў Пугляеўскай воласці ў 1916 годзе: азімае жыта – 2096,6 дзесяціны (адна дзесяціна – 1,09 гектара); азімая пшаніца – 4,5; ячмень – 396,1; яравое жыта – 3; яравая пшаніца – 226,5; авёс – 1849; проса – 27; грачыха – 20,9; гарох – 4,6; бульба – 355,6; лён – 190,3; канапля – 33,2; травы – 289 дзесяцін.

Валерый Пячонкін, Аршанскі раён.